Discussies over medezeggenschap komen vaak op gang omdat de or of cor het idee heeft ver van de werkvloer af te staan. Andere aanleidingen zijn gebrek aan effectieve medezeggenschap op de werkvloer en de logheid die men ervaart vanwege het grote aantal personen in de or of cor. Een interessante vraag is wat de alternatieven zijn voor de ’traditionele’ werkwijze met een or of cor. De meeste organisaties zoeken daar naar binnen de mogelijkheden van de WOR. Daarnaast zijn er varianten bekend waarbij de WOR geheel of op onderdelen wordt losgelaten, of waarbij de WOR slechts fungeert als vangnet.

Optie 1: kern-or

Kenmerkend voor de kern-or is dat de or (cor) vrijwillig het aantal zetels heeft teruggebracht. De gedachte is dat zo’n kleine groep slagvaardiger kan werken. De kern-or houdt zich vooral bezig met strategische vraagstukken. Medezeggenschap op gebied van meer praktische onderwerpen wordt neergelegd bij andere organen als oc’s, projectgroepen of het werkoverleg.

Optie 2: selectie van or-leden

De grondgedachte van de or is dat deze een gekozen vertegenwoordiging is van het personeel. Een zienswijze die hiermee op gespannen voet staat is het selecteren van or-leden op basis van hun competenties. De WOR biedt die mogelijkheid niet. Desondanks zijn er verschillende varianten bekend waarbij selectie plaatsvindt van personen die namens het personeel in de medezeggenschap actief zijn.

Optie 3: projectgroepen met niet-or-leden

Hier zien we dat de or projectgroepen in het leven roept die de opdracht krijgen een specifiek onderwerp namens de or te behandelen. De projectgroepen kunnen een rol spelen bij de voorbereiding van het besluit. In dat geval krijgt de projectgroep een gezamenlijke opdracht van management en or. Een andere vorm is dat de projectgroep aan de slag gaat wanneer er een voorgenomen besluit ligt. De groep voorziet dit besluit dan van een advies.

Optie 4: modern werkoverleg

Ontwikkeling van ‘modern’ werkoverleg past in het streven de kwaliteit van de directe medezeggenschap op de werkvloer te verbeteren. Daarbij wordt per onderwerp helder afgesproken hoever de medezeggenschap gaat: meeweten, meepraten, meedenken of meebeslissen.

Optie 5: klankbordgroepen

Veel or’s vinden het lastig om de verbinding met de werkvloer te behouden. Het werken met klankbordgroepen kan een oplossing bieden. In een klankbordgroep zitten mensen die bereid zijn te volgen wat de or doet en de leden van ideeën te voorzien.

Optie 6: loslaten van de WOR

De meest ingrijpende vernieuwing van de medezeggenschap is een vorm waarbij de WOR wordt losgelaten. Het bekendste voorbeeld is het Vincent van Gogh (voorheen de GGZ Noord- en Midden-Limburg) waar de or is afgeschaft. Een gekozen ‘raad voor de medezeggenschap’ houdt toezicht op de kwaliteit van de medezeggenschap. Een door deze raad benoemde regiegroep (personeelsleden samen met de RvB) bepaalt voor welke besluiten en thema’s medezeggenschap wenselijk is. De regiegroep stelt voor elk van deze onderwerpen een projectgroep in, die op basis van een opdacht onderzoek doet en namens het personeel advies uitbrengt.