Gemeenten hebben moeite om hun regierol in de energietransitie waar te maken vanwege een gebrek aan gekwalificeerde medewerkers. Uit het BMC-rapport blijkt dat de urgentie hoog is: in vijf jaar is een verdubbeling van de uitvoeringscapaciteit nodig.
Gebrek aan structurele financiering
Een belangrijk knelpunt is het gebrek aan structurele financiering. Veel gemeenten zijn afhankelijk van tijdelijke projectmiddelen, waardoor het lastig is om vast personeel aan te nemen. Dit leidt tot verlies van kennis en continuïteit in beleid en uitvoering. Onderzoekers geven dan ook aan dat langdurige zekerheid over de beschikbare financiële middelen belangrijk is. Dit om de capaciteits- en kennistekorten gedeeltelijk op te lossen.
Specifieke vaardigheden
Daarnaast is er een ‘kwalitatieve mismatch’. Medewerkers missen vaak de juiste technische, juridische en bestuurlijke vaardigheden. Denk aan kennis van warmtenetten, energierecht, participatieprocessen en projectmanagement. De onderzoekers van adviesbureau BMC: “De energietransitie vereist specifieke vaardigheden die niet vanzelfsprekend aanwezig zijn bij gemeentelijke organisaties. Er is behoefte aan medewerkers die creatief, ondernemend en flexibel zijn.”
Verschillende oplossingsrichtingen
De onderzoekers noemen in het rapport verschillende oplossingsrichtingen:
1. Investeer in kennisdeling en samenwerking
Gemeenten kunnen meer samenwerken met regio’s, provincies en kennisinstellingen. Door expertise te bundelen en gezamenlijk op te trekken, ontstaat schaalvoordeel en kennisuitwisseling.
2. Opleiden en omscholen
Er is grote behoefte aan transitievaardigheden. Denk aan opleidingen voor energiecoördinatoren, projectleiders warmtetransitie en beleidsadviseurs duurzaamheid. Ook zij-instromers uit andere sectoren kunnen worden opgeleid.
3. Slimmer werken met technologie
Digitalisering en standaardisatie van processen kunnen helpen om met minder mensen meer werk te verzetten. Bijvoorbeeld het gebruik van digitale participatieplatforms, energiemodellen en GIS-systemen.
4. Maak technische beroepen aantrekkelijker
Het stimuleren van technische opleidingen, bijvoorbeeld door het afschaffen van studiekosten of het bieden van bonussen voor vrouwen in de techniek, kan op termijn het aanbod vergroten.
5. Strategisch programmeren en samenwerken
Gemeenten kunnen hun capaciteit beter benutten door strategisch te plannen en slim samen te werken. Dit vraagt om regie, visie en bestuurlijke lef.
Energietransitie staat niet op zichzelf
In een eerder rapport concludeerde BMC dat de energietransitie niet op zichzelf staat, maar verweven is met andere opgaven. Gemeenten kunnen de transitie niet los zien van thema’s zoals gebiedsontwikkeling, energiearmoede, burgerparticipatie en regionale samenwerking. De overstap naar duurzame energie vraagt om ruimtelijke herinrichting. Denk aan het inpassen van warmtenetten, zonnevelden en laadinfra in bestaande wijken. Dit vereist afstemming tussen energiebeleid, woningbouw, infrastructuur en natuur.
Bewoners betrekken
Daarnaast mogen duurzaamheidsmaatregelen niet leiden tot sociale uitsluiting. Gemeenten moeten kwetsbare huishoudens ondersteunen bij het verduurzamen van hun woning en zorgen dat energiekosten betaalbaar blijven. Verder moeten gemeenten hun bewoners betrekken bij de energietransitie. Bovendien overstijgen veel opgaven gemeentegrenzen. Het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie gaat uit van regio’s, maar denk ook aan de gezamenlijke inkoop van duurzame warmte of het afstemmen van netcapaciteit.