Warmtepomp bleek te duur

Bij het onderzoek naar elektrificatie van de warmte-/stoomopwekking nam Avebe diverse technologieën onder de loep. “Een warmtepomp met een voldoende hoge COP lijkt op het eerste gezicht een interessante keuze. Echter, we hebben al meermaals doorgerekend of dit voor ons financieel haalbaar is, maar vooralsnog is de terugverdientijd te lang. Dit komt niet alleen door de kostprijs van de warmtepomp zelf, maar alle bijkomende kosten voor de installatie. De aanschaf en installatie van het leidingwerk, aansluitingen en pompen die nodig zijn voor de totale installatie leiden tot een hoge CAPEX. Zelfs met subsidie is de terugverdientijd veel langer dan vijf jaar.”

E-boiler kan dankzij SDE++

De keuze viel daarom op e-boilers. “We hebben al enige jaren geleden [2015, red.] via een studie Power to products de business case rond e-boilers onderzocht. Door hoge netwerktarieven was het voor ons op dat moment financieel niet voldoende aantrekkelijk om erin te investeren. De SDE++-subsidie bracht hier verandering in. We ontvingen deze subsidie uit de SDE-ronde van 2020. Deze geldt  voor  een jaarlijks maximum van 2000 vollasturen voor een exploitatieduur van 15 jaar.

Concreet betekent dit dat we de e-boiler flexibel moeten inzetten. Als je de elektriciteit- en gasprijs vergelijkt in Nederland dan is elektriciteit gemiddeld genomen meer dan een factor twee duurder dan gas, waardoor het niet loont om continu beroep te doen op de e-boiler. In onze fabriek in Zweden hebben we ook een e-boiler geïnstalleerd. Deze draait volcontinu aangezien de gas- en elektriciteitsprijzen ongeveer op hetzelfde niveau liggen.  Dat kunnen we ons financieel niet permitteren in Nederland”,  legt Koops uit.

Netcongestie

Inmiddels heeft Avebe 3 e-boilers in gebruik, één in Zweden (6MW) en twee in Nederland (30MW en 25 MW). Een vierde (6MW) is in aanbouw. “Problemen met de netaansluiting hebben we gelukkig niet. Een aantal jaar geleden – nog voor er sprake was van netcongestie - hebben we al geïnvesteerd in zwaardere netaansluitingen waardoor deze e-boilers passen binnen de aansluiting én binnen wat we kunnen contracteren bij de netbeheerders. Meer is echter niet mogelijk. Als we in de toekomst nog meer willen elektrificeren, dan is hiervoor wel een zwaardere aansluiting nodig.”

SDE++ ondersteunt Avebe met een jaarlijks maximum van 2000 vollasturen, maar zoveel uren draaien de e-boilers niet. “De business case is berekend op dit aantal uren, maar aangezien de wereld zodanig is veranderd, halen we dit aantal niet. De subsidie die we zouden ontvangen is gebaseerd op de energieprijzen en netwerkkosten van 2020. Inmiddels zijn de netwerktarieven ontzettend gestegen, maar de subsidiebeschikking is niet aangepast."

‘Weeffout in subsidie’

Sterker nog, zegt Koops, "het subsidiebedrag dat we per jaar krijgen, wordt wel gecorrigeerd voor de gasprijs. De gasprijs is door geopolitieke ontwikkelingen sinds 2020 sterk gestegen waardoor we netto nog geen cent subsidie hebben ontvangen door deze correctie. De redenering hierachter is dat als de gasprijs hoog is, je veel gaskosten kunt besparen waardoor je geen subsidie nodig hebt. 

Dat zie ik als een grote weeffout in de subsidie aangezien de elektriciteit- en gasprijzen in Nederland nog steeds aan elkaar zijn gekoppeld. Is de gasprijs hoog en we zetten op dat moment de e-boiler in, dan zijn de elektriciteitsprijzen eveneens vaak hoog. Het aantal vollasturen ligt daardoor veel lager. Concreet behalen we zonder de subsidieondersteuning ongeveer 10% van de CO₂-reductie met de inzet van de e-boiler ten opzichte van het beoogde doel.”

Negatieve energieprijzen

Wanneer er veel zon- en wind beschikbaar is, zijn er negatieve energieprijzen. “Op die momenten is het financieel zeker gunstig om de e-boiler in te zetten, en dat doen we natuurlijk ook, maar kijk je in de volle breedte, dan kunnen we, zonder SDE++ subsidie,  de e-boiler veel minder uren inzetten dan verwacht.”

Flexibile inzet kan, maar is niet eenvoudig

Het aan- en uitschakelen van de e-boiler is geen probleem. “Is het volgens de berekeningen aantrekkelijk, dan ontvangt de e-boiler een signaal en gaat hij draaien terwijl de gasboiler en warmtekrachtcentrale terugschakelen in capaciteit. Omdat het geheel alleen aan de utilities-kant is gekoppeld bij stoomopwekking, kunnen we relatief eenvoudig schakelen. Aandachtspunt daarbij is wel het terugschakelen van de warmtekrachtcentrales aangezien deze minder flexibel zijn dan standaard stoomketels. Gaan ze in deellast, dan is de verbranding minder efficiënt."

Samengevat moeten we dus rekening houden met drie zaken, zegt Koops. "Het gebrek aan subsidie door de veranderde situatie, hogere netwerktarieven en we kunnen niet zover in deellast als we zouden willen waardoor we maar 10% van de CO₂ reductie behalen. De e-boilers lijken op het eerste gezicht een slimme investering, maar in de praktijk pakt dit toch anders uit dan we hadden voorzien.”

Actieplan ‘Ondersteuning Cluster 6’

Om die reden heeft Avebe een casus ingediend naar aanleiding van het actieplan  ‘Ondersteuning Cluster 6’.  Koops: “Het ministerie van Economische Zaken heeft dit actieplan in het leven geroepen om de verduurzaming bij Cluster 6-bedrijven te stimuleren. Cluster 6 bedrijven zijn alle bedrijven die niet gevestigd zijn in een van de 5 grote industrieclusters in Nederland. Bij verduurzaming van deze bedrijven zijn er vaak bedrijfsspecifieke knelpunten. Er worden middelen aangewend voor het oplossen van knelpunten die bij casussen naar boven komen. We hebben er bij de overheid op aangedrongen om naar onze casus te  kijken om na te gaan welke oplossingen mogelijk zijn.”.

Zelfde installatie, nieuwe subsidie

“Met de kennis van nu zouden we de SDE++ subsidie niet bij de eerste gelegenheid in 2020 aangevraagd hebben”,  stelt Koops. De sterke stijging van energiekosten en netwerktarieven in de jaren daarna was op dat moment niet te voorzien.  “De SDE++ subsidie wordt elk jaar aangepast aan de dan geldende netwerktarieven en energiekosten, maar eenmaal afgegeven, staat wat is afgesproken vast voor de langere termijn – in ons geval vijftien jaar. Hierdoor waren we achteraf gezien te vroeg met onze investering en subsidieaanvraag. We waren een van de eersten in Nederland. Wie later een e-boiler heeft neergezet, heeft een gunstigere subsidie.” 

Toch is Koops hoopvol over de toekomst. “In de nieuwe SDE++ van volgend jaar zit er een nieuwe categorie subsidie die inzoomt op de operationele kosten van aangeschafte e-boilers. Het is mogelijk je opnieuw in te schrijven voor deze subsidie als je je oude beschikking inlevert. Deze nieuwe subsidie loopt 5 jaar. We zijn nu scenario’s met te verwachte toekomstige energieprijzen aan het doorrekenen om na te gaan wat voor ons de beste optie is, zodat we alsnog een forse CO₂ reductie kunnen realiseren door ‘flexen’ met e-boilers.”