Een visser die net iets te laat reageert. Een misstap bij slecht weer. Een fout bij het binnenhalen van het net. Het lijken kleine, dagelijkse ongelukjes, die echter aan boord van een schip grote gevolgen kunnen hebben. "Zonder rust loop je meer risico", vertelt Leo Hoek, inspecteur bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). "Als inspectie willen wij graag zien dat iedereen aan boord zich daarvan bewust is. Dat begint bij een goede registratie van werk- en rusttijden." 

Dynamisch werk maak planning lastig 

Hoek werkte zelf in de visserij en komt nu wekelijks bij vissers aan boord. Hij begrijpt dat vissers niet zo bezig zijn met de administratie en dat het bijhouden van de werk- en rusttijden soms weerstand oproept. "De sector heeft het zwaar. Visgebieden sluiten, de werkdruk stijgt en de regelgeving neemt toe. Bovendien is het werk heel dynamisch. Alles hangt af van factoren als de vangst, het weer, de vraag van de markt, of je volgens de regels van het MSC-certificaat mag uitvaren … Soms is het net in één uur vol, een andere keer duurt het acht uur. Dat maakt een planning lastig, laat staan een strak werkrooster." 

Voor kleinere kotters is de druk vaak nóg hoger. Met slechts twee of drie bemanningsleden, is er amper ruimte voor extra administratief werk. Bovendien zijn kotters onder de 24 meter niet verplicht om een C188-certificaat aan boord te hebben, maar zijn ze wél gebonden aan het internationale C188-verdrag (Work in Fishing Convention). Dit verdrag is opgesteld door de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) en moet de minimale arbeids- en leefomstandigheden voor bemanningsleden in de visserij regelen.  

Risico's niet bijhouden werk- en rusttijden 

"Veel vissers begrijpen dat verschil niet", legt Hoek uit. "Dat is dan ook een belangrijke reden dat we in 2024 zijn gestart met vrijwillige C188-inspecties. Om zo onder de vissers meer bewustwording te creëren." 

Want aan het niet bijhouden van werk- en rusttijden zitten risico's. "Je hebt er dan geen zicht op of de verplichte rusttijden worden gehaald. Zonder goede registratie kun je onbewust steeds over je grenzen gaan. Dat zorgt voor uitputting en stress, en vergroot de kans op ongelukken aan boord." 

Ook juridisch sta je zwakker. "Heb je je registratie niet op orde, dan sta je al met 1-0 achter. In het ergste geval kan een schip worden stilgelegd, of kun je certificeringen of vergunningen verliezen." 

Niet gewend aan administratieve taken 

De verplichte registratie voelt voor veel vissers als iets dat er administratief 'bij komt', vertelt de Nederlandse Vissersbond. "Vissers zijn van de praktijk. Ze werken hard, nemen hun vak serieus, maar zijn niet van oudsher gewend aan administratieve taken als deze. De toegevoegde waarde van zo’n registratie is voor hen niet altijd duidelijk."  

Ook het wennen aan de nieuwe regels speelt een rol. "Net als bij de invoering van het elektronisch logboek, verloopt de opstartfase moeizaam. Zeker voor vissers die nog nooit eerder met zo’n registratie hebben gewerkt." 

Template met maandoverzicht geeft rust 

Toch ziet Hoek de bewustwording langzaam groeien. "In 2024 boden we vissers de mogelijkheid tot een vrijwillige C188-inspectie. Daar is goed gebruik van gemaakt. Als ze dan zien hoe de registratie werkt, zeggen ze: 'O, dat valt eigenlijk wel mee.' Die drempel is dus te verlagen." 

Op enkele kotters is de administratie inmiddels goed op orde. Zo werkt één van de kapiteins al jaren met een template dat ook wereldwijd in de koopvaardij wordt gebruikt. Zo'n formulier is praktisch en overzichtelijk. Op één vel zie je voor de hele maand wanneer je hebt gewerkt en wanneer je rust hebt gehad. Hij houdt dat netjes bij. Niet alleen voor ons werkt dat prettig: zelf geeft het hem ook overzicht en rust." 

Werk- en rusttijden horen ook in RI&E 

Ook de Nederlandse Vissersbond ondersteunt haar leden actief. "Vissers kunnen bij ons terecht voor praktische vragen en voor informatie over de geldende wet- en regelgeving. Ook helpen wij de schippers en eigenaren van de kotters bij het uitvoeren van een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Werk- en rusttijden zijn daar een belangrijk onderdeel in. Daarnaast hebben we goed contact met de ILT, zodat we onze leden zo goed mogelijk kunnen informeren." 

Eigen oplossing voor registratie werk- en rusttijden  

Een belangrijke tip van Hoek is om het simpel te houden. "De ILT is geen controlerende instantie die gelijk met sancties komt. Als overheid staan we naast de vissers, om samen tot een oplossing te komen."  

Hij vertelt over een visser die na een bezoek van de ILT met een paar andere kotters heeft overlegd. "Samen werken ze nu aan een door henzelf bedachte oplossing om de werk- en rusttijden bij te houden. Dat vind ik mooi. Want dat is waar we naartoe willen: dat vissers zelf een manier vinden die bij hen past en zo de veiligheid aan boord bewaken." 

Digitale tools kunnen praktische oplossing zijn 

Voor vissers die digitaal handig zijn, wijst de Nederlandse Vissersbond op verschillende tools en apps die een uitkomst kunnen zijn. "Er zijn tegenwoordig allerlei softwareprogramma’s die dit soort administratie veel eenvoudiger maken. In andere maritieme sectoren, zoals de koopvaardij, is dit al de standaard. Zo’n tool maakt het bijhouden makkelijker en verkleint de kans op fouten. Dat kan voor vissers echt een praktische oplossing zijn." 

Uiteindelijk draait het allemaal om de veiligheid en het welzijn van de mensen op het schip, benadrukt Hoek. "Als je voldoende rust neemt, voel je je fitter en werk je veiliger. Mocht er toch iets gebeuren, dan ben je aantoonbaar in controle. Zo beschermen we niet alleen de sector, maar vooral ook de mensen die er werken."