Roy Versteegen is al bijna 20 jaar geregistreerd ergonoom (Eur.Erg.). Hij begint zijn carrière in de arbowereld als arboadviseur met een bedrijfsverpleegkundige achtergrond bij Arbo Unie, Achmea en ArboNed. Die laatste werkgever wil de ergonomie op een hoger plan brengen en vindt Versteegen een geschikte kandidaat voor de postdoc Ergonomie bij Arbeid. En zo geschiedt. "Met die tweejarige parttime studie aan de Vrije Universiteit ben ik de ergonomie ingerold."
Trillingen voorkomen met spelelement
Later werkt Versteegen bij het Gemeentelijk Vervoerbedrijf Amsterdam (GVB), waar hij een ergonomieprijs wint met de Comfortizer. "Dat was een systeem met sensoren die achterin de tram de trillingen opmat en deze via een display voor in de tram live terugkoppelde aan de bestuurder," vertelt Versteegen. Deze kon daarmee zijn rijgedrag aanpassen, zodat diens eigen comfort én het comfort voor de reizigers verbeterde. "Het is zo lang geleden dat ik niet weet of het systeem nog in gebruik is. Maar in 2006 was dat heel innovatief."
Op het display werden zogeheten comfortscores gerepresenteerd. Eigenlijk was het een soort serious gaming. Versteegen: "Bestuurders konden zien hoe goed zij reden en hun 'score' verbeteren. Bij een 8 reden ze goed comfortabel, bij een 4 heel oncomfortabel." Zo waren de ritten voor de reizigers plezieriger, werd het werk voor de bestuurders interessanter en was er minder slijtage aan het materieel. "We gebruikten het ook als opleidingstool. Bestuurders in opleiding moesten dan minimaal een 7 rijden."
Staan is niet goed, bewegen wel
Tegenwoordig werkt Versteegen als zelfstandig ergonoom: "Wat ik doe is eigenlijk vooral curatief. Meestal worden we er als ergonoom pas bij geroepen als er al klachten zijn, dan voeren we onder andere individuele werkplekonderzoeken uit. Het aandeel preventie is kleiner dan wat ik eigenlijk zou willen. Toch kan ik wel veel betekenen. Ergonomie is ook geen platgetreden pad. Uit onderzoek bleek bijvoorbeeld onlangs dat staan toch niet zo gezond is als gedacht. Dan kijken we als beroepsgroep hoe we ons hiertoe verhouden en hoe we dit kunnen incorporeren in onze onderzoeksmethodes."
"Bewegen is het devies", vertelt Versteegen. "Niet alleen vanuit fysiek oogpunt, maar ook neurologisch gezien." Hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder roept het al jaren. We moeten met z'n allen veel meer bewegen. Zitten afwisselen met staan is beter dan alleen zitten. Maar pas als je meer beweegt, kom je echt ergens. Versteegen: "Onder invloed van de zwaartekracht zakt je bloed naar beneden. Dit gebeurt zowel in een zittende als in een staande houding. Je moet in beweging komen om de bloeddoorstroming op gang te brengen. Hoe vaker, hoe beter."
"Streven naar meer bewegen is ook helemaal geen hogere wiskunde", meent Versteegen. "Alles wat je doet aan dynamische beweging is effectief. Even naar het toilet lopen, koffiezetten, je schouders ronddraaien, een rondje om na de lunch. Als mensen dat weten, dan komen ze ook sneller in actie. Dat maakt het haalbaar. Ik zit zelf ook weleens 2 uur aan één stuk. Dan denk ik vervolgens: oei, dit had ik beter niet kunnen doen. Maar dan weet ik ook: het enige wat ik nu hoef te doen, is even opstaan en 5 minuten bewegen. En de volgende keer denk ik daar weer eerder aan."
Fysieke belasting in verschillende branches
Versteegen is dagelijks bezig met het verlagen van fysieke belasting. Maar wel op heel veel verschillende manieren. "Kijk, de ergonomische normen en de richtlijnen zijn breed toepasbaar. Die veranderen op zich natuurlijk niet veel. Maar de omgeving maakt nogal wat uit."
"In de zorg train ik beginnende en meer ervaren ergocoaches. Heel waardevol werk, vind ik. Een ergocoach kan namelijk heel goed in de eerste lijn advies geven over werkplek, werkgedrag en werkhouding bij vragen en beginnende klachten. In de beton doe ik veel verdiepende risico-inventarisaties fysieke belasting. Dan kijk ik naar hoe de medewerkers tillen, dragen, duwen, trekken en werken in het algemeen."
"Ik ben ook betrokken bij bouwteams, bij nieuwbouw van ziekenhuizen of laboratoria bijvoorbeeld, of bij werkplekaanpassingen, zoals in de industrie. Dan kijken we hoe we een industriële lijn kunnen aanpassen en wel zo dat de fysieke belasting van de medewerkers afneemt. Dus dan gaat het over de inrichting van een productielijn, met vragen als: hoe hoog moet die zijn, hoe moeten de hoeken komen om te voorkomen dat medewerker hun lichaam gaan draaien, wat kunnen we met de instelbaarheid van de hoogte doen?"
In elke branche dezelfde fouten
Ondanks de vele verschillen tussen de branches, ziet Versteegen wel 2 dingen die heel vaak voorkomen.
"Het ontbreken van adequate voorlichting en met name ook toezicht. Dat is bijna altijd een van de dingen waar een werkgever voor op de vingers wordt getikt of een opmerking over krijgt. Werkgevers zijn vaak onvoldoende duidelijk of en hoe dat binnen de organisatie is geregeld. Een industriële omgeving vergt natuurlijk een andere manier van toezicht houden dan een kantooromgeving. Maar voor beide situaties geldt: de toezichtverplichting is er en daar moet je wat mee."
"Daarnaast is in kantooromgevingen 99 van de 100 keer een van mijn adviezen: zorg voor meer beweging. Vooral voor vergaderingen is meer bewegen van belang. Vergaderstoelen zijn ergonomische ondingen. Eigenlijk zou je er niet langer dan 25 minuten op mogen zitten. En dan moet je even opstaan en 5 minuten rondlopen. Die paar minuten die je verliest met niet vergaderen, haal je later weer in. Want mensen blijven door beweging scherper en alerter, omdat hun bloedsuikerhuishouding beter op orde blijft. Voor dit advies zou ik zelfs wel een gestandaardiseerde tipsheet kunnen maken."
Van theorie naar praktijk
"Daar houd ik sowieso wel van, een formele regeling vertalen naar iets praktisch waar een werkgever direct iets mee kan", zegt Versteegen. "Ik vind het ontzettend leuk als ik merk dat ik van meerwaarde ben voor werkgevers. Dat ik mensen kan helpen." Logisch wel, als je bedenkt dat Versteegen (bedrijfs)verpleegkundige is geweest. "Ik heb dat zorggevoel nog steeds in me, ook richting leidinggevenden. Ik zie dat ze soms struggelen: 'Hoe moet ik het allemaal doen? Wat is eigenlijk toezicht? Wat is voorlichting? Wanneer doe ik genoeg?' Ik houd ervan om na te denken over hoe ik de eisen kan vertalen naar hun specifieke praktijksituatie."
Augmented reality voor arboprofessionals
Versteegen heeft ook nog wensen voor de toekomst: "Iets waar ik echt wat mee zou willen, is virtual reality. Ik denk dat wij arboprofessionals daar heel veel mee zouden kunnen doen in het kader van voorlichting en instructie. En dan vooral met augmented reality, een virtuele 3D-laag toevoegen aan de echte wereld. Stel dat je een trainingsprogramma ontwikkelt en altijd een paar van die brillen hebt liggen. Dan kun je mensen echt letterlijk laten zien hoe ze (zouden moeten) handelen in bepaalde situaties."
Ergonomen ook arbokerndeskundigen?
Ook zegt Versteegen: "Ik vraag me al een tijdje af waarom ergonomen geen arbokerndeskundigen zijn. De discipline ergonomie is dermate groot en het risicogebied fysieke belasting creëert zo veel veel klachten en complicaties, dat ik dat eigenlijk wonderlijk vind. De arbeidshygiënist doet de scopetoets fysieke belasting. Maar in de praktijk is het bijna altijd zo dat ik gevraagd word om het onderzoek fysieke belasting uit te voeren. Omdat zo'n arbeidshygiënist gewoon minder kennis heeft op het gebied van fysieke belasting. Dus ik zou wel naar een situatie willen gaan waarin ergonomen ook arbokerndeskundigen zijn."
